2015 jylǵy 24 aqpan, Astana qalasy
Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qadaǵalanýǵa tıis tamaq ónimderin baıytý (fortıfıkasııalaý) qaǵıdalaryn bekitý týraly
«Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» 2009 jylǵy 18 qyrkúıektegi Qazaqstan Respýblıkasy Kodeksiniń 160-babynyń 3-tarmaǵyna sáıkes buıyramyn:
1. Qosa berilip otyrǵan Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qadaǵalanýǵa tıis tamaq ónimderin baıytý (fortıfıkasııalaý) qaǵıdadalary bekitilsin.
2. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý komıteti zańnamada belgilengen tártippen:
1) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin;
2) osy buıryq memlekettik tirkelgennen keıin kúntizbelik on kún ishinde onyń merzimdi baspasóz basylymdarynda jáne «Ádilet» aqparattyq-quqyqtyq júıesinde resmı jarııalaýǵa jiberilýin;
3) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń resmı ınternet-resýrsynda ornalastyrylýyn qamtamasyz etsin.
3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý jetekshilik etetin Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstrine júktelsin.
4. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen bastap kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.
Mınıstrdiń mindetin atqarýshy M.QUSAIYNOV
Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstriniń
mindetin atqarýshynyń 2015 jylǵy 24 aqpandaǵy № 123 buıryǵymen bekitilgen
Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qadaǵalanýǵa tıis tamaq ónimderin baıytý
(fortıfıkasııalaý) qaǵıdalary
1. Jalpy erejeler
1. Osy Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qadaǵalanýǵa tıis tamaq ónimderin baıytý (fortıfıkasııalaý) qaǵıdalary (budan ári – Qaǵıdalar) «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» 2009 jylǵy 18 qyrkúıektegi Qazaqstan Respýblıkasy Kodeksiniń 160-babynyń 3-tarmaǵyna, Qazaqstan Respýblıkasynyń «Tamaq ónimderiniń qaýipsizdigi týraly» 2007 jylǵy 21 shildedegi, «Iod tapshylyǵy aýrýlarynyń aldyn alý týraly» 2003 jylǵy 14 qazandaǵy Zańdaryna (budan ári – Zań) sáıkes ázirlengen jáne sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qadaǵalanýǵa jatatyn tamaq ónimderin baıytý (fortıfıkasııalaý) tártibin aıqyndaıdy.
2. Osy Qaǵıdalarda mynadaı termınder men uǵymdar paıdalanylady:
1) aldyn ala jasalǵan qospa – berilgen proporsııada jáne óz kóleminde birkelki bólingen vıtamındi-mıneraldy qospasy (premıksi) jáne qosymsha tolyqtyrǵyshy bar qospa;
2) baıytý (fortıfıkasııalaý) – bir nemese odan da kóp qajetti ıngredıentterdi (vıtamınder, mıneraldar, beloktar, amın qyshqyldary, maı qyshqyldary) jáne onda bastapqyda bolmaǵan ne jetkiliksiz mólsherde bolǵan nemese óndirý (daıyndaý) prosesinde (satysynda) joǵaltylǵan basqa da zattarda ónimniń taǵamdyq qundylyǵyn arttyrý jáne halyq arasynda mıkronýtrıentti aýrýlardyń aldyn alý maqsatynda belgili bir qasıetterdi berý úshin olardy tamaq ónimderine engizý jáne birkelki bólý;
3) vıtamındi-mıneraldy qospa (premıks) – tehnologııalyq erekshelikterdi (sýsymalylyǵyn saqtaýǵa) jasaýǵa arnalǵan ıngredıentter (vıtamınder, mıneraldar, metaldar, amın qyshqyldary, maı qyshqyldary, ballasty beıtarap zattar) men basqa da zattardyń kesheni;
4) mıkronýtrıentter – adam organızminiń tıisinshe ósýi men zat almasýy úshin belgili bir shaǵyn mólsherde almastyrýǵa bolmaıtyn vıtamınder, mıneraldar, metaldar, amın qyshqyldary, maı qyshqyldary.
3. Tamaq óniminiń mynadaı túrleri baıytylady:
1) un;
2) nan pisirýge arnalǵan ashytqy, nan, nan-toqash ónimderi men unnan jasalǵan kondıterlik ónimder;
3) sút jáne qyshqyl-sút ónimderi;
4) maı ónimderi;
5) ydystarǵa quıylǵan aýyz sý;
6) alkogolsiz sýsyndar;
7) dándi daqyldardan jasalǵan jarma ónimderi;
8) daıyn taǵamdar;
9) taǵamdyq as tuzy.
Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda ótkizý úshin óndiriletin nan pisirýge arnalǵan joǵary jáne birinshi surypty bıdaı uny quramynda temir bar vıtamınder, mıneraldarmen jáne basqa da zattarmen mindetti túrde baıytylýǵa (fortıfıkasııalaýǵa) jatady.
Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda ótkizý úshin óndiriletin taǵamdyq as tuzy mindetti túrde ıodtaýǵa jatady.
4. Tamaq ónimderin baıytý úshin:
1) vıtamınder;
2) polıvıtamındi jáne vıtamındi premıkster;
3) R-karotınniń jáne basqa da karotınoıdterdiń sý- jáne maı eritetin preparattary;
4) mıneraldy zattar men metaldar;
5) kóp fýnksıonaldy ósimdik qospalary paıdalanylady.
5. Tamaq ónimin baıytý (fortıfıkasııalaý) úshin memlekettik tirkeý nysanynda sáıkestiligi baǵalanǵan (rastalǵan) jáne Kodekstiń 146-babynyń 4-tarmaǵyna sáıkes halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ bekitetin Balalar tamaǵy ónimderin, taǵamǵa taǵamdyq jáne bıologııalyq aktıvti qospalardy, genetıkalyq túrlendirilgen obektilerdi, boıaǵyshtardy, dezınfeksııalaý, dezınseksııalaý jáne deratızasııalaý quraldaryn, sýmen jáne tamaq ónimderimen janasatyn materıaldar men buıymdardy, hımııalyq zattardy, adam densaýlyǵyna zııandy áser etetin ónimder men zattardyń jekelegen túrlerin memlekettik tirkeý jáne memlekettik tirkeý týraly sheshimdi keri qaıtaryp alý qaǵıdalarymen belgilengen Memlekettik tirkeý týraly kýálikterdiń tizilimine engizilgen vıtamındi-mıneraldy qospalar, preparattar men basqa da ıngredıentter paıdalanylýy tıis.
6. Tamaq ónimin baıytý baıytylatyn ónimderdiń tutynýshylyq qasıetterin nasharlatpaýǵa, olardaǵy basqa da taǵamdyq zattardyń quramy men sińimdiligin azaıtpaýǵa, ónimderdiń dámin, hosh ıisin, jas bolýyn eleýli túrde ózgertpeýge, olardyń saqtalý nemese jaramdylyq merzimin qysqartpaýǵa tıis.
7. Baıytylǵan tamaq ónimindegi óndirýshi kepildik beretin vıtamınder men mıneraldy zattardyń bolýy baıytylǵan ónimdi tutynýdyń ádettegi deńgeıinde osy mıkronýtrıentterge táýliktik qajettiliktiń keminde 10 %-yn qanaǵattandyrý úshin jetkilikti bolýy tıis jáne usynylyp otyrǵan táýliktik qajettiliktiń 30%-ynan aspaıdy.
8. Baıytylǵan tamaq ónimin oraý onda mıkronýtrıentterdiń kepildik berilgen mólsheriniń bolýyn, ónimniń sapasy men qaýipsizdigin qamtamasyz etýge tıis. Quramynda jaryqqa sezimtal preparattary bar tamaq ónimi úshin oram kúńgirt bolýy tıis.
9. Mıkronýtrıentterdiń engizilý normalary men birkelkiligin óndiristik baqylaý tehnologııalyq prosess kezeńderinde júzege asyrylady. Tehnologııalyq baqylaý kezinde synamalardy irikteý normatıvtik-tehnıkalyq qujattarǵa sáıkes júrgiziledi.
Tamaq óniminiń qaýipsizdigin óndiristik baqylaý Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen attestattalǵan jáne (nemese) akkredıttelgen zerthanalarda (ortalyqtarda) júzege asyrylady.
1. Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qadaǵalanýǵa jatatyn
tamaq ónimin baıytý (fortıfıkasııalaý) tártibi
10. Mıkronýtrıentterdi tamaq ónimine engizý Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen bekitilgen reseptýralarǵa jáne tehnologııalyq nusqaýlyqtarǵa sáıkes jáne olardyń ónimde bolýynyń ǵylymı negizdelgen profılaktıkalyq normalarynda kózdelgen mólsherde júzege asyrylady.
11. Baıytylǵan tamaq óniminde vıtamınder men mıkroelementterdiń bolýy tehnıkalyq reglamentterdiń, memlekettik standarttardyń, uıymdar standarttarynyń jáne basqa da normatıvtik-tehnıkalyq qujattamanyń talaptaryna sáıkes kelýi tıis.
12. Baıytýdy júrgizý kezinde baıytylatyn ónimniń túrin jáne qoldanylatyn tehnologııany eskerý kerek. Tehnologııalyq proses satysy men tehnologııalyq jabdyqtar:
1) mıkronýtrıentterdiń baıytylatyn ónimniń búkil massasyna birkelki bólinýin;
2) tirkelgen kólemde, massada nemese birli-jarym buıymdarda mıkronýtrıentterdiń kepildemeli bolýyn;
3) mıkronýtrıentterdi tamaq massasyna engizýdiń qarapaıymdylyǵyn;
4) baıytylǵan ónim synamasyn irikteý múmkindigin;
5) tehnologııalyq prosestiń jekelegen satylarynyń vıtamındi-mıneraldy qospalardyń turaqsyz komponentterine teris áserin tómendetýdi qamtamasyz etýge tıis.
Ingredıentterdiń birkelki aralasýyna dozalaýdyń dáldigimen jáne mıkronýtrıentterdi ónimge engizýdiń úzdiksizdigimen, sondaı-aq daıyn baıytylǵan ónimdi bólshektep salýdy qosa alǵanda, aralastyrý ýaqytyn retteýmen qol jetkiziledi.
13.Undy baıytý (fortıfıkasııalaý) un alýdyń tolyq qalyptasatyn tehnologııalyq prosesi bar obektilerde jáne Qazaqstan Respýblıkasynda qoldanýǵa ruqsat etilgen dozalaý men aralastyrý úshin qajetti tehnologııalyq jabdyq bolǵan kezde júzege asyrylady.
14. Premıks ıngredıentterin unmen birkelki aralastyrýdy qamtamasyz etý múmkin bolmaǵanda ony óndirý kezinde qoldanylatyn premıks bazasynda aldyn ala jasalǵan qospany qoldanady.
15. Eger aldyn ala jasalǵan qospany qoldanýdan jaqsy aralastyrý tıimdiligine qol jetkizilmegen, al qosymsha aralastyrý jabdyǵyn ornata otyryp, tehnologııany rekonstrýksııalaý ekonomıkalyq turǵydan aqtalmaǵan jaǵdaıda, uıymdastyrý ádisi qoldanylady – daıyndaýshydaǵy árbir qapqa osy qapty baıytýǵa arnalǵan, nan pisirý kásiporyndarynda qamyrǵa (nan ashytatyn aǵash shelekke) ony óńdeý satysynda unǵa salynatyn aldyn ala jasalatyn qospanyń oramy qosa beriledi. Mundaı un ótkizý úshin saýda jelisine jiberilmeıdi.
16. Nan pisirý ashytqysy, nan, nan-toqash ónimderi jáne unnan jasalǵan kondıterlik ónimder ıod preparattarymen, V jáne E tobynyń vıtamınderimen, nıkotın jáne folıı qyshqylymen, sýda erıtin R-karotın preparattarymen, vıtamındi-mıneraldy qospalarmen baıytylýy múmkin.
17. Nan pisirý ashytqylaryn ıodtaý kezinde kalıı ıodıti eritindisi normatıvtik-tehnıkalyq qujattamada belgilengen mólsherde vakýým-súzgileý satysynda qosylady.
18. Taǵamdyq as tuzy tuz óndiretin ónerkásip kásiporyndarynda ıodtalady.
19. Zańda kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda, tartylǵan taǵamdyq tuzdyń barlyq № 0, № 1 jáne № 2 suryptary ıodtalýy tıis.
20. Sút óńdeý ónerkásibi kásiporyndarynda sút jáne sút ónimderi qoldanystaǵy standarttarǵa jáne basqa da normatıvtik qujattarǵa sáıkes baıytylady.
21. Vıtamınder jáne mıkroelementter salqyn sútte aldyn ala eritilgen reseptýraǵa sáıkes súttiń jalpy massasyna qosylady.
22. Sarymaı, margarınder men ósimdik maılary belgilengen tártippen bekitilgen reseptýralarǵa jáne tehnologııalyq nusqaýlyqtarǵa sáıkes maıda erıtin jáne sýda erıtin vıtamındermen baıytylady.
23. Vıtamınder ósimdik maılaryna dezodorasııalaý prosesinen keıin engiziledi. Sýda erıtin vıtamınder sýly-sút fazasyna, maıda erıtinderi – maı fazasyna qosylady.
24. Jekelegen maıda erıtin vıtamınderdiń temperatýrasy Selsıı boıynsha 50 gradýstan (budan ári – ºS) aspaıdy.
25. Ydysqa quıylǵan aýyz sý halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organnyń vedomstvosymen taǵam ónimderinde paıdalanýǵa jol berilgen bıologııalyq aktıvti makro- jáne mıkroelementtermen (ıod, ftor, kalsıı, magnıı, gıdrokarbonattar, natrıı, kalıı, selen jáne t.b.) baıytylady. Alkogolsiz salqyn sýsyndar – A, S, RR, V tobynyń vıtamınderimen, mıkroelementtermen (kalsıı, magnıı, natrıı, kalıı, jáne t.b.).
26. Ydysqa quıylǵan aýyz sýdy bıologııalyq aktıvti makro- jáne mıkroelementtermen baıytýǵa Keden odaǵy komıssııasynyń 2010 jylǵy 28 mamyrdaǵy № 299 sheshimimen bekitilgen Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qadaǵalaýǵa (baqylaýǵa) jatatyn taýarlarǵa qoıylatyn biryńǵaı sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq jáne gıgıenalyq talaptardyń 9-bóliminde belgilengen aýyz sý sapasynyń gıgıenalyq normatıvteri deńgeıinde jol beriledi.
27. Mektepke deıingi balalar mekemelerinde jáne balalar men jasóspirimder táýlik boıy bolatyn uıymdarda daıyn taǵamdardy S-vıtamındeý júrgiziledi.
Birinshi taǵamdardy vıtamındeýdi tikeleı úlestirý aldynda, kompottardy +15 ºS aspaıtyn temperatýraǵa deıin salqyndatqannan keıin olardy ótkizý aldynda júrgizedi, kıselderge askorbın qyshqyly ertindisin keıinnen aralastyra jáne ótkizý temperatýrasyna deıin sýyta otyryp, ony +30 – +35 ºS temperatýraǵa deıin salqyndatqan kezde engizedi. Vıtamındelgen taǵamdar ysytylmaıdy.
Buıryq Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde 2015 jylǵy 27 naýryzdaǵy Normatıvtik quqyqtyq kesimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine №10564 bolyp engizildi.